Materia zapada się grawitacyjnie do punktów, których rozkład w czasoprzestrzeni jest losowy, tworząc czarne dziury. Następuje proces ogrzewania materii, przez co ta zwiększa swoją objętość.
5.1. Galaktyki spiralne, nieregularne i eliptyczne karłowate
Z chwilą przekroczenia horyzontu zdarzeń przez materię s u p e r m a s y w n e j czarnej dziury (a więc nierotującej) następuje jej wybuch. W wyniku wybuchu powstaje zgrubienie centralne galaktyki spiralnej. Pozostała część materii zapada się na powrót i tworzy wtórną czarną dziurę. Materia nad horyzontem zdarzeń zapada się i wiruje. Emitowane są ogromne ilości energii z reakcji termojądrowych. Ogromna część energii trafia do znajdującej się w jej środku wtórnej czarnej dziury. Zapadająca się wcześniej materia wtórnej czarnej dziury zwiększała prędkość rotacji i wybrzuszała się w płaszczyźnie równikowej. Otrzymuje ogromne ilości energii i stosunkowo mało materii, przestaje się zapadać, zwiększa objętość, coraz szybciej wiruje i spłaszcza się. Dzięki temu część materii - tym razem rotującej - przekracza horyzont zdarzeń w płaszczyźnie równikowej i pozostaje w postaci ramion Za hipotezą mogą przemawiać obliczenia Richarda H. Durisen'a i jego współpracowników z Indiana University [10], wykonane przy okazji sprawdzania teorii rozszczepiania (sformułowanej przez Kelvina), a dotyczącej powstawania układów podwójnych gwiazd. Wykazały, że wyrzucona z wirującego układu materia powinna pozostać w nim w postaci spiralnych ramion. Czas pomiędzy wybuchem czarnej dziury a wydostaniem się materii z wtórnej czarnej dziury można oszacować odejmując wiek najstarszych gwiazd ramion od wieku najstarszych gwiazd zgrubienia centralnego. Pozostała materia w czarnej dziurze (jądrze galaktyki) nadal otrzymuje ogromne ilości energii ze zgrubienia centralnego i ramion co może prowadzić do dalszych wyrzutów materii przedgwiazdowej. Powyższe jest zgodne z hipotezą V.A. Ambarcumiana dotyczącą aktywności jąder galaktyk.
Wybuch sferycznej, supermasywnej czarnej dziury i dalsze procesy energetyczne powodują - jak wspomniałem - emisję ogromnej ilości energii, której część przechwytują (oprócz jej wtórnej czarnej dziury) czarne dziury pozostające w pobliżu, w efekcie czego i z nich wydostaje się materia. To jest przyczyną występowania galaktyk w grupach i gromadach oraz tego, że galaktyki zbliżone są w nich morfologicznie a więc i wiekowo. Ponieważ nierotujące czarne dziury nie porządkują struktur, powstające gromady są nieregularne. Dopiero po wybuchu, rotujące galaktyki porządkują struktury z nich złożone, czyli gromady.
Po wybuchu supermasywnej czarnej dziury w jej pobliżu wybuchają też inne supermasywne sferyczne czarne dziury.
Po wybuchu supermasywnej czarnej dziury w jej pobliżu z m a s y w n y c h czarnych dziur (rotujących) będą powstawały galaktyki spiralne bez zgrubienia centralego, ponieważ ilość energii jaka jest potrzebna do tego, aby materia wydostała się ponad horyzont zdarzeń jest dużo większa niż w przypadku mniejszych. Przyrost energii w czarnej dziurze będzie zwiekszał objętość i rotację materii - a więc i jej spłaszczenie - aż ta wydostanie się ponad horyzont zdarzeń w płaszczyźnie równikowej i utworzy ramiona. Potwierdza to fakt braku zgrubienia centralnego w galaktyce M 33 (NGC 598). (Na marginesie - obecność w niej halo świadczy o tym, że gwiazdy halo nie powstają przy okazji powstawania zgrubienia centralnego.)
Po wybuchu supermasywnej czarnej dziury w jej pobliżu z m n i e j s z y c h czarnych dziur - z rotującą jeszcze materią - powstają galaktyki eliptyczne karłowate. O tym, jaki rodzaj galaktyki powstanie decyduje nie tylko masa lecz i ilość otrzymanej energii na jednostkę masy w jednostce czasu. Gdy temperatura będzie rosła gwałtownie - powstanie galaktyka eliptyczna karłowata. Jeżeli materia rotowała kształt powinien być eliptyczny, jeżeli nie - kulisty. Im przyrost jest gwałtowniejszy i większy, tym kształt bardziej kulisty. Jeżeli dwie identyczne czarne dziury (materia, temperatura, rotacja) będą w różnych odległościach od źródła energii (wybuchającej supermasywnej czarnej dziury) to ta położona bliżej będzie miała krztałt bardziej kulisty niż ta bardziej odległa.
Z czarnych dziur "p o ś r e d n i e j" wielkości (pomiędzy mniejszymi i masywnymi) mogą tworzyć się oba te rodzaje galaktyk. I tak, z czarnej dziury tej samej pośredniej wielkości może powstać zarówno galaktyka spiralna bez zgrubienia centralnego jak i galaktyka eliptyczna karłowata. Będzie to zależało od szybkości rotacji i odległości od źródła energii. Jeżeli będzie bliżej źródła energii to na skutek szybszego przyrostu energii na jednostkę masy w jednostce czasu - utworzy galaktykę eliptyczną karłowatą. Jeżeli będzie dalej od źródła energii, to na skutek wolniejszego przyrostu energii na jednostkę masy utworzy galaktykę spiralną bez zgrubienia centralnego. Zatem masa najmniejszch galaktyk spiralnych bez zgrubienia centralnego może być mniejsza od masy największych galaktyk eliptycznych karłowatych.
W Grawitacyjnym Modelu Wszechświata uproszczony cykl krążenia materii przebiega przez sferyczną czarną dziurę, galaktykę spiralną typu Sa (Sba) w kierunku typu Sc (Sbc). Hipotezę potwierdza struktura galaktyk typów Sa (największe zgrubienie centralne, najcieśniej nawinięte ramiona mają młode niebieskie gwiazdy i neutralny wodór), Sb (mniejsze, mniej wyraźne zgrubienie centralne zawierające stare czerwone gwiazdy, ramiona niezbyt mocno nawinięte zawierają młode niebieskie gwiazdy) i Sc (zgrubienie centralne niepozorne lub niewidoczne, światło niemal wyłącznie z młodych niebieskich gwiazd ramion, które są najbardziej odwinięte).
W trakcie powstawania galaktyki spiralnej mogą też powstawać galaktyki nieregularne z oderwanego fragmentu jej ramienia. Powstanie galaktyki nieregularnej z części ramienia potwierdza analiza wyglądu galaktyki M 51 (NGC 5194) i towarzyszącej jej galaktyki nieregularnej (NGC 5195). Ramię połączone z galaktyką nieregularną jest wyraźnie uboższe w materię [16]. Uważam, że z przyczyny uformowania z jego części galaktyki nieregularnej.
Hipotezę dotyczącą galaktyk pochodnych - nieregularnych i eliptycznych karłowatych potwierdzają też: procentowy udział w nich gazu, kształt, stosunkowo mała masa, towarzyszenie galaktyce spiralnej oraz skład gwiazdowy.
5.2. Galaktyki soczewkowate i eliptyczne masywne
Starzenie się gwiazd zgrubienia centralnego galaktyki spiralnej ogranicza dopływ energii do czarnej dziury wewnątrz galaktyki a zwiększa ilość wpadającej do niej masy. Zmniejsza się prędkość rotacji - ramiona odwijają się. Z galaktyki spiralnej powstaje galaktyka potomna. Istnieją przesłanki, aby za taką uważać galaktykę soczewkowatą z czasem przechodzącą w eliptyczną masywną. Hipotezę potwierdzają struktura (gwiazdy drugiej populacji, składniki krążące po przypadkowych orbitach, niekiedy obecność pyłu międzygwiazdowego) oraz występowanie w środku bogatych gromad galaktyk i emitowane promieniowanie [9, 12].
W Modelu zdecydowanie oddzielam galaktyki eliptyczne masywne od galaktyk eliptycznych karłowatych. O zasadności rozdzielenia tych dwu zbliżonych morfologicznie grup (poza wielkością i jasnością) świadczą fakty, które przedstawili Joshua Barnes z Institute for Astronomy w Honolulu, Lars Hernquist z Lick Observatory University of California w Santa Cruz i Francois Schweizer z Carnegie Institution w Waszyngtonie [12]. Otóż galaktyki eliptyczne masywne obracają się powoli a karłowate szybciej. Nie zidentyfikowano ewentualnych przodków galaktyk karłowatych a z uwagi na prędkości możliwość łączenia się takich galaktyk jest znikoma, w przeciwieństwie do galaktyk eliptycznych masywnych. Ponadto galaktyki eliptyczne karłowate - w przeciwieństwie do masywnych - towarzyszą galaktykom spiralnym.
Dlaczego galaktyki potomne (eliptyczne masywne) są większe od spiralnych? Są dwa powody. Po pierwsze, wygasająca galaktyka spiralna łączy się z galaktykami pochodnymi. Galaktyki pochodne starzeją się wolniej od macierzystej - z uwagi na rozmiary i masy proces tworzenia w nich gwiazd jest wolniejszy a gwiazdy dłużej żyją (są mniejsze). Dlatego nie obserwujemy np. starych galaktyk nieregularnych. W rzeczywistości są one bowiem jej integralnymi częściami (nazywanymi łącznie supergalaktykami). Obserwujemy to aktualnie w naszej gromadzie - Obłoki Magellana zbliżają się do Galaktyki (która jest typem pośrednim między Sb a Sc, a więc gasnącą galaktyką spiralną). Potwierdzają to Sidney van den Bergh i James E. Hesser (z Dominion Astrophysical Observatory, National Research Councill of Canada) twierdząc , że obłoki Magellana spadną na Drogę Mleczną [11]. Drugi powód, to łączenie się gasnących galaktyk spiralnych lub soczewkowatych. Potwierdzono to obserwacyjnie i na bazie teoretycznych rozważań. David Malin z Anglo-Australian Observatory w Nowej Południowej Walii odkrył wokół galaktyk eliptycznych otoczki złożone z gwiazd w wieku od 10 mld lat, czyli takich, jakie tworzą dyski galaktyk spiralnych. O łączeniu świadczy również fakt, że w niektórych galaktykach eliptycznych obszar centralny wiruje w przeciwnym kierunku niż zewnętrzny a ruchy gwiazd są przypadkowe. Powyższe potwierdziły symulacje komputerowe m. in. Alana Toomre'a z Massachusetts Institute of Technology, Jurija Toomre'a z New York University, Petera Quina z Australian National University, Simona White'a z University of Cambridge. Również badania Barnes'a, Hernquist'a i Schweizer'a potwierdzają powstawanie galaktyk eliptycznych z fuzji galaktyk dyskowych (spiralnych i soczewkowatych) [11]. Za taką opcją przemawia też fakt zbliżania się Galaktyki do Wielkiej Mgławicy Andromedy (M 31, MGC 224).
W trakcie łączenia galaktyk dyskowych dochodzi do ucieczki w przestrzeń międzygalaktyczną części materii w wyniku zmian oddziaływań grawitacyjnych. Materia ta może być wyłapywana również przez powstające galaktyki spiralne i tworzyć gwiazdy halo (a także meteory, księżyce, planety). Dlatego gwiazdy halo galaktyk spiralnych są starsze od pozostałych gwiazd. Wynika to z danych obserwacyjnych (Pierre'a Demarque'a i Davida Guenthera z Yale oraz Elizabeth Green z University of Arizona), wg których najstarsze gromady gwiazd w dysku Galaktyki mają 8 mld lat, a (wg Petera Stetsona z kolegami z Dominion Astrophysical Observatory i Roberto Bounanno z obserwatorium Astronomicznego w Rzymie) najmłodsze gromady kuliste w halo mają 11 mld lat [11]. Istnienie luki czasowej pomiędzy powstaniem gwiazd halo i dysku galaktyki spiralnej sugerowali już W. G. Berman i A. A. Suczkow z Uniwersytetu w Rostowie [11], lecz jej przyczyny są w proponowanym Modelu inne niż podane przez wymienionych. Argumenty za istnieniem takiej luki wysuneli również John E. Norris i jego współpracownicy z Australian National Observatory [11].
Starzenie się gwiazd w galaktyce eliptycznej masywnej powoduje wytwarzanie coraz mniejszej ilości energii. Galaktyka starzeje się i kolapsuje w supermasywną czarną dziurę. Kolaps powoduje gwałtowne odrzucenie zewnętrznej części materii. To jest powodem (obok ucieczki części materii w przestrzeń międzygalaktyczną w trakcie powstawania galaktyk spiralnych a później ucieczki w trakcie ich łączenia się), że z galaktyk eliptycznych masywnych powstają (poprzez czarną dziurę) galaktyki spiralne, których średnia masa jest mniejsza niż w galaktykach eliptycznych masywnych. Odrzucona materia jest drugim źródłem budowy halo galaktycznego galaktyk spiralnych.
Z Modelu wynika, że halo może być zbudowane z materii pochodzącej z różnych galaktyk różniących się wiekiem. Potwierdzają to wyniki badań van den Bergh'a, wg których różne populacje galaktycznego halo różni "sygnatura chemiczna". Michael J. Bolte z Lick Observatory wykazał, że gromada NGC 288 ma 15 mld lat a NGC 362 - tylko 12 mld lat. Powyższe potwierdza również fakt, że część z najstarszych gwiazd i gromad halo porusza się po orbitach wstecznych [11].
Odrzucona w trakcie kolapsu galaktyki eliptycznej materia złożona jest w większej części z pierwiastków ciężkich niż przy łączeniu galaktyk dyskowych i jest głównym źródłem planetozymali. Materia z której powstała Ziemia pochodzi więc z innej galaktyki a nie z macieżystej czarnej dziury Drogi Mlecznej. Hipotezę potwierdza ocena wieku pierwiastków w Układzie Słonecznym (oparta na pomiarach ciężkich pierwiastków promieniotwórczych), wynoszącego dla części - jak podaje Goffrey Durbidge z University of California w San Diego - około 15 mld lat [13], a więc takiego jakie mają najstarsze gromady halo Galaktyki.
Nie cała materia odrzucona w trakcie zapadania się w supermasywną czarną dziurę jest wyłapywana przez młodsze galaktyki. Część wyłapują inne czarne dziury lub kolapsuje do własnego środka ciężkości i łączy się między sobą w mniejszą czarną dziurę. To kolejna przyczyna tego, że galaktyki potomne - eliptyczne karłowate - tworzą się w pobliżu wybuchających supermasywnych czarnych dziur.
Reasumując, materia typowej galaktyki spiralnej pochodzi z trzech źródeł. Z wybuchu sferycznej supermasywnej czarnej dziury powstają gwiazdy zgrubienia centralnego a z wyrzuconej w późniejszym czasie materii z wtórnej (rotującej) czarnej dziury - gwiazdy ramion. Z odrzuconej materii w wyniku fuzji galaktyk dyskowych powstają gwiazdy halo. Z kolapsu galaktyki eliptycznej masywnej powstają (oprócz supermasywnej czarnej dziury) mniejsze czarne dziury, gwiazdy halo oraz planetozymale a następnie meteory, planety, księżyce, komety. Cały czas zachodzi wymiana masy i energii z otoczeniem (SCHEMAT 2).


Taki scenariusz potwierdzają struktury gromad galaktyk. Początkowo nieregularne gromady (złożone z galaktyk spiralnych powstałych z nierotujących czarnych dziur, które nie porządkują struktur bo nie oddziałują grawitacyjnie) porządkują strukturę wokół wspólnego środka ciężkości. W trakcie tego procesu galaktyki spiralne przechodzą w soczewkowate a w końcu w eliptyczne masywne - zgrupowane ostatecznie w regularne gromady galaktyk. Taki proces (w innym kontekście) sugerują również Barnes, Hernquist i Schweizer pisząc: "Niektóre gromady galaktyk (...) są nieregularnego kształtu, brakuje im określonego centrum i w zasadzie zawierają o wiele większy procent galaktyk spiralnych niż bogate gromady. Pobieżne oględziny nieregularnej gromady w Herkulesie ujawniają wiele oddziłujących par galaktyk. Za miliardy lat wiele z tych par najprawdopodobniej zleje się ze sobą. W tym czasie gromada będzie ewoluować stając się mniej nieregularną. W ostatecznym rezultacie tego procesu będzie ona przypominać regularną gromadę , zawierającą wiele galaktyk eliptycznych" [11].
Procentowa zawartość masy w poszczególnych formach materii świadczy o względnej długości występowania materii w danej formie we Wszechświecie w ramach cyklu.